Zioła na wsparcie układu odpornościowego i ich tradycyjne zastosowanie

Gdy za oknem robi się chłodniej, a w biurze czy szkole co chwilę ktoś kicha, wiele osób sięga po sprawdzone w domu sposoby. Na półkach z herbatami i suplementami pojawiają się wtedy rośliny, które od pokoleń kojarzone są z lepszą kondycją organizmu. Wokół ziół narosło sporo mitów, dlatego dobrze odróżnić to, co wynika z tradycji i badań nad składnikami roślin, od obietnic bez pokrycia. Żadna roślina nie zastąpi zdrowego trybu życia ani porady lekarza, ale może być jego uzupełnieniem. W tekście wyjaśniamy, jak działa odporność, które rośliny cieszą się największą renomą, jakie substancje za tym stoją oraz w jakich formach można je stosować na co dzień. Na końcu omawiamy też codzienne nawyki, które wpływają na odporność nie mniej niż to, co trafia do filiżanki.

Jak działa układ odpornościowy i co może go wspierać

Układ odpornościowy to sieć narządów, komórek i substancji, które rozpoznają drobnoustroje oraz inne obce czynniki i reagują na nie. Tworzą go między innymi szpik, grasica, węzły chłonne, śledziona oraz tkanka limfatyczna w jelitach. Część reakcji jest natychmiastowa i niespecyficzna, a część uczy się spotkań z patogenami i zapamiętuje je. Sprawność tych mechanizmów zależy od wieku, snu, odżywienia, poziomu stresu i aktywności fizycznej.

Pojęcie, jakim są zioła na wsparcie układu odpornościowego, odnosi się do roślin bogatych w związki, które tradycyjnie łączono z lepszym samopoczuciem w okresie przeziębień. Chodzi o flawonoidy, polifenole, olejki eteryczne, śluzy czy witaminę C zawartą w owocach. Zioła nie „podkręcają” odporności w prosty sposób, raczej uzupełniają dietę o składniki, które organizm wykorzystuje w codziennych procesach obronnych.

Echinacea, czarny bez i inne rośliny kojarzone z odpornością

Echinacea, nazywana po polsku jeżówką, to jedna z najczęściej wymienianych roślin w kontekście odporności. Używa się jej ziela, kwiatów i korzenia. Występują w niej alkamidy, kwasy fenolowe (w tym kwas cykoriowy) oraz polisacharydy. Tradycyjnie sięgano po nią na początku sezonu infekcyjnego, zwykle w cyklach, a nie bez przerwy przez cały rok.

Czarny bez to z kolei roślina, której kwiaty i owoce od dawna trafiają do domowych apteczek. Kwiaty stosuje się jako napar, a owoce w postaci soków i syropów. Zawierają antocyjany i flawonoidy o właściwościach antyoksydacyjnych. Surowe owoce należy przetwarzać termicznie, bo w stanie surowym mogą powodować dolegliwości żołądkowe. Warto też pamiętać, że osoby z chorobami przewlekłymi, kobiety w ciąży i rodzice dzieci powinni sprawdzić stosowanie danego zioła u lekarza lub farmaceuty.

Czosnek, imbir i lipa jako zioła kuchenne i domowe

Nie wszystkie rośliny wspierające odporność trzeba kupować w aptece. Czosnek zawiera związki siarkowe, powstające po rozgnieceniu ząbka, i od wieków uchodzi za naturalny dodatek na jesienne dni. Najlepiej dodawać go do potraw na krótko przed podaniem, bo długie gotowanie osłabia aromat i część składników.

Imbir to kłącze zawierające gingerole, które nadają mu ostry smak i rozgrzewające działanie. Zalewany wrzątkiem, najczęściej z cytryną i miodem, stał się klasykiem zimowych napojów. Lipa natomiast, a dokładnie jej kwiatostany, służy do przygotowania napoju pobudzającego pocenie, który tradycyjnie pije się przy przeziębieniu. Zawiera flawonoidy i śluzy, które łagodzą podrażnione gardło. Do tej grupy zalicza się także:

• tymianek, bogaty w olejek eteryczny z tymolem,

• szałwię, stosowaną do płukania gardła,

• różę dziką, cenioną jako źródło witaminy C,

• kurkumę, często łączoną z czarnym pieprzem.

Napary, nalewki, kapsuły i soki, czyli formy przyjmowania ziół

Najprostszą formą jest napar: suszone ziele zalewa się gorącą wodą i parzy pod przykryciem, zwykle od kilku do kilkunastu minut. Przykrycie naczynia ma znaczenie, bo chroni lotne olejki eteryczne. Odwary, czyli krótkie gotowanie, stosuje się częściej przy korzeniach i korze, które trudniej oddają składniki.

Nalewki alkoholowe i wyciągi pozwalają wydobyć substancje słabo rozpuszczalne w wodzie, ale nie każdy może po nie sięgać. Kapsułki i tabletki zawierają zwykle ustandaryzowane wyciągi, co ułatwia dozowanie zgodnie z informacją producenta. Soki, syropy i krople bywają wygodne dla osób, które nie przepadają za smakiem naparów. Przy każdej formie warto czytać skład i etykietę oraz konsultować stosowanie z lekarzem, szczególnie gdy przyjmuje się leki na stałe.

Styl życia, który wzmacnia działanie ziół na odporność

Nawet najlepiej dobrane zioła nie zrekompensują chronicznego niedospania. Podczas snu organizm regeneruje się, a komórki odpornościowe pracują sprawniej, dlatego regularny rytm dnia ma realny wpływ na zdolność do radzenia sobie z infekcjami. Podobnie działa ruch na świeżym powietrzu, nawet w formie szybkiego spaceru.

Znaczenie ma również talerz. Warzywa, owoce, kiszonki, produkty pełnoziarniste i źródła białka dostarczają witamin, minerałów i błonnika, który karmi bakterie jelitowe, a te współpracują z układem odpornościowym. Dodatkowo pomaga ograniczenie alkoholu, rezygnacja z palenia i radzenie sobie ze stresem. Zioła mieszczą się w takim podejściu jako przyjemny, sezonowy dodatek, a nie samodzielne rozwiązanie.